Nếu xung đột tại Iran kéo dài, giá dầu ảnh hưởng thế nào tới lạm phát?

Lạm phát CPI có thể tăng ước con số tăng

Chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam, một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu, và một phần nhờ khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp, VinaCapital nhấn mạnh trong cập nhật mới nhất về đánh giá tác động của chiến sự tại khu vực Trung Đông đến nền kinh tế Việt Nam.

Thay vào đó, VinCapital cho rằng đây là một phiên bản căng thẳng hơn so với "Cuộc xung đột 12 ngày" vào năm ngoái - tức là cuộc tấn công này sẽ có thể kéo dài hơn và tạo ra một cú sốc mạnh nhưng ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Về vĩ mô, chuyên gia của VinaCapital cho rằng, tác động ở mức vừa phải. Giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới. Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% rổ CPI, nhưng việc nhóm lương thực - thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI và phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế.

Giá dầu tăng sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ dù có khai thác dầu thô và khí. Dù vậy, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được "giảm sốc" phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu - đặc biệt tại Trung Quốc - được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026. Dù vậy, USD mạnh lên và giá vàng tăng (nhu cầu "trú ẩn") có thể gây áp lực mất giá lên VND; kết hợp với CPI cao hơn sẽ củng cố dự báo trước đó rằng lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50-100 điểm cơ bản trong năm nay lên khoảng 7%/năm.

Một số chuyên gia/định chế uy tín (Standard Chartered, Goldman Sachs) ước tính xác suất 10-20% cho kịch bản xung đột kéo dài có thể dẫn tới Eo biển Hormuz "đóng cửa hoàn toàn".

Eo biển Hormuz đã bị "đóng cửa một phần", chủ yếu là do phí bảo hiểm rủi ro và các chi phí liên quan tăng mạnh. Kịch bản "đóng cửa hoàn toàn" với xác suất 10-20% như trên - điều mà hầu như chưa từng xảy ra trong lịch sử - có thể buộc Iran phải tăng cường tấn công các tàu qua Eo biển, qua đó đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng trong tương lai gần.

Tuy nhiên, đây là kịch bản xác suất thấp do mức độ thiệt hại đáng kể đối với kinh tế Trung Quốc khi khoảng một nửa khối lượng dầu đi qua Eo biển này hướng tới Trung Quốc.

Trong kịch bản đó, Việt Nam sẽ đối mặt ba thách thức lớn: Lạm phát có thể vượt 5%, đẩy lãi suất huy động 12 tháng lên trên ngưỡng 7-8%; Tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm do giá dầu duy trì ở mức cao; Xuất khẩu của Việt Nam có thể suy giảm đáng kể, nhiều khả năng kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP.

Ước tính tổng mức tác động giảm khoảng 2 điểm phần trăm đối với tăng trưởng GDP của Việt Nam trong kịch bản "chiến sự kéo dài".

Dù vậy, mức giảm 2 điểm phần trăm của tăng trưởng GDP trong kịch bản "chiến sự kéo dài" có thể đang phóng đại tác động thực tế lên tăng trưởng lợi nhuận (EPS) của các doanh nghiệp niêm yết. Việc xuất khẩu suy giảm sẽ gây áp lực lên tăng trưởng GDP và việc làm trong lĩnh vực sản xuất. Nhưng cũng cần lưu ý rằng năm ngoái, dù xuất khẩu tăng vọt đã thúc đẩy tăng trưởng GDP Việt Nam lên 8%, điều này không đồng nghĩa với việc tăng trưởng EPS bứt phá tương ứng.

Tỷ giá, thị trường hàng hóa và rủi ro nhập khẩu lạm phát

Tại báo cáo phân tích mới công bố, Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho biết trong môi trường bất định địa chính trị gia tăng, dòng vốn toàn cầu theo đó có xu hướng tái phân bổ sang nắm giữ các tài sản trú ẩn an toàn như vàng, USD và trái phiếu Kho bạc Mỹ, qua đó hỗ trợ đà tăng của DXY trong ngắn hạn.

Theo đánh giá của VCBS, rủi ro địa chính trị có thể tác động gián tiếp tới Việt Nam qua ba yếu tố chính gồm: tỷ giá, thị trường hàng hóa và rủi ro nhập khẩu lạm phát. Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở mức độ bất định cao của cục diện xung đột. Trong bối cảnh căng thẳng chưa có tín hiệu hạ nhiệt rõ ràng, VCBS cho rằng DXY có khả năng duy trì xu hướng tăng trong thời gian tới.

Ngoài yếu tố tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư, các yếu tố nền tảng cũng đang phần nào hỗ trợ đồng USD. Mỹ hiện là nước xuất khẩu năng lượng ròng, do đó trong trường hợp giá dầu và khí đốt tiếp tục tăng vì rủi ro gián đoạn nguồn cung, cán cân năng lượng của nước này có thể cải thiện tương đối so với nhiều nền kinh tế nhập khẩu ròng. Điều này góp phần củng cố sức mạnh tương đối của đồng USD.

VCBS cho rằng việc DXY đảo chiều sang xu hướng mạnh lên có thể tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá USD/VND trong thời gian tới. Áp lực này càng gia tăng khi thị trường đang kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì mặt bằng lãi suất hiện tại trong thời gian dài hơn dự kiến. Thậm chí, một số quan chức Fed cũng không loại trừ khả năng tái thắt chặt chính sách tiền tệ nếu lạm phát tiếp tục duy trì ở mức cao.

Ngoài ra, VCBS cũng lưu ý rủi ro lạm phát nhập khẩu trong trường hợp đồng USD mạnh lên đồng thời giá năng lượng tăng cao. Khi đó, Việt Nam có thể chịu tác động kép từ biến động tỷ giá và giá hàng hóa quốc tế, qua đó tạo áp lực lên chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong các quý tới nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài.

Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị biến động, VCBS cho rằng Việt Nam vẫn có khả năng biến thách thức thành cơ hội. Nếu tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, Việt Nam có thể khẳng định vị thế là điểm đến an toàn cho dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang có xu hướng dịch chuyển khỏi các khu vực rủi ro. Cùng với đó, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTAs) sâu rộng cũng giúp Việt Nam có lợi thế trong việc trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù vậy, điều kiện tiên quyết là kiểm soát tốt lạm phát chi phí đẩy và điều hành tỷ giá linh hoạt. Sự kết hợp giữa ổn định chính trị và chính sách tài khóa phù hợp được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam trở thành một trong số ít điểm sáng tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.

Đối với ngành ngân hàng, việc chiến tranh kéo dài và giá dầu tăng cao có thể làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn. Khi đó, chính sách tiền tệ toàn cầu có thể tạm dừng chu kỳ nới lỏng, qua đó tạo ra áp lực tỷ giá tiềm tàng đối với Việt Nam. Trong kịch bản kém thuận lợi, mặt bằng lãi suất trong nước sẽ khó có thể giảm sâu, từ đó ảnh hưởng tới chi phí vốn của các ngân hàng nội địa.