Bảo vệ niềm tin trong kỷ nguyên AI: Vai trò mới của nghề kế toán ASEAN

Trong đó, trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm đặc biệt khi AI đang làm thay đổi cách thức tạo lập, xử lý và sử dụng thông tin trong nền kinh tế số.

Bài viết “Bảo vệ niềm tin trong kỷ nguyên AI: Vai trò mới của nghề kế toán ASEAN” là một trong những nội dung chia sẻ với AFA góc nhìn về những cơ hội, thách thức và trách nhiệm của nghề kế toán trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng. VAA trân trọng giới thiệu bài viết này tới bạn đọc để cùng trao đổi về vai trò của nghề kế toán trong việc duy trì niềm tin, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình đối với thông tin trong kỷ nguyên số

Niềm tin luôn là nền tảng của mọi quyết định kinh tế và xã hội. Nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và công chúng đều dựa vào thông tin để đưa ra quyết định. Tuy nhiên, thông tin chỉ thực sự có giá trị khi thông tin đó trung thực, đáng tin cậy và có thể kiểm chứng. Ngày nay, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách thức thông tin được tạo lập, xử lý và sử dụng. Trong bối cảnh đó, câu hỏi quan trọng không phải là AI có thể làm được gì, mà là làm thế nào để duy trì niềm tin đối với thông tin trong một môi trường ngày càng số hóa. Đây cũng chính là thách thức và cơ hội mới đối với nghề kế toán ASEAN.

1. Niềm tin là nền tảng của nghề kế toán

Giá trị cốt lõi mà nghề kế toán mang lại cho xã hội là tạo lập và đảm bảo niềm tin đối với thông tin tài chính. Các quyết định đầu tư, quản lý, kinh doanh hay hoạch định chính sách đều phụ thuộc vào chất lượng của thông tin được cung cấp. Trong nhiều thập kỷ qua, kế toán và kiểm toán đã góp phần bảo đảm tính trung thực, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các doanh nghiệp, tổ chức. Thông qua các chuẩn mực nghề nghiệp, nguyên tắc đạo đức và cơ chế kiểm soát, nghề kế toán đã giúp tăng cường niềm tin của thị trường và công chúng đối với thông tin tài chính. Mặc dù công nghệ thường xuyên thay đổi, sứ mệnh cốt lõi của nghề kế toán vẫn không thay đổi, đó là bảo đảm độ tin cậy của thông tin phục vụ việc ra quyết định.

2. AI đang làm thay đổi môi trường tạo lập thông tin

Chuyển đổi số đã làm thay đổi đáng kể cách thức các đơn vị, tổ chức thu thập, xử lý và trình bày thông tin báo cáo. Tuy nhiên, sự phát triển của AI thực sự đang đưa quá trình này sang một giai đoạn mới một cách rõ nét nhất. Nếu các công nghệ trước đây từng bước chủ yếu hỗ trợ tự động hóa các công việc lặp lại, thì AI ngày nay có thể nhanh chóng tham gia sâu hơn vào quá trình phân tích dữ liệu, phát hiện bất thường và hỗ trợ ra quyết định. Trong nhiều trường hợp, AI không chỉ xử lý thông tin mà còn tham gia vào quá trình tạo lập, hình thành thông tin. Theo đó, AI đang phát triển theo hướng ngày càng tự chủ hơn, có khả năng đưa ra khuyến nghị, thực hiện hành động và càng ngày càng vận hành các quy trình công việc phức tạp với ít sự can thiệp của con người hơn. Trong bối cảnh đó, việc duy trì niềm tin đối với thông tin trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. AI càng tham gia sâu vào quá trình tạo lập và sử dụng thông tin thì càng cần có các cơ chế bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và độ tin cậy của thông tin đó.

Điều này có nghĩa rằng AI không đơn thuần thay đổi công cụ làm việc của kế toán viên. Quan trọng hơn, AI đang làm thay đổi môi trường tạo lập, xử lý và sử dụng thông tin tài chính. Khi đó, việc bảo đảm độ tin cậy của thông tin không còn chỉ dựa trên chứng từ và các quy trình kiểm soát truyền thống mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, tính minh bạch của hệ thống và hiệu quả của các cơ chế kiểm soát trong môi trường số. Vì vậy, thách thức lớn nhất không phải là AI có thể làm được gì, mà là làm thế nào để bảo đảm thông tin được tạo ra trong môi trường số vẫn luôn đáng tin cậy, minh bạch và có thể kiểm chứng.

3. Vai trò mới của nghề kế toán ASEAN

Trong bối cảnh đó, giá trị của nghề kế toán đang có sự dịch chuyển đáng kể. Nếu trước đây vai trò của kế toán chủ yếu gắn với việc ghi nhận, tổng hợp và báo cáo thông tin, thì ngày nay trọng tâm đang dần chuyển sang bảo đảm độ tin cậy của thông tin được tạo ra trong môi trường số. Khi nhiều quy trình đã được tự động hóa, giá trị của kế toán viên không còn nằm chủ yếu ở việc xử lý dữ liệu hay lập báo cáo. Thay vào đó, người làm nghề cần đánh giá chất lượng dữ liệu, kiểm tra tính hợp lý của các kết quả do hệ thống hoặc AI tạo ra, thực hiện các xét đoán nghề nghiệp, giải thích thông tin và cảnh báo rủi ro cho người sử dụng.

AI có thể hỗ trợ phát hiện bất thường hoặc đưa ra các khuyến nghị. Tuy nhiên, việc đánh giá liệu đó có phải là rủi ro thực sự hay không vẫn cần đến kinh nghiệm, hiểu biết và trách nhiệm của con người. Vì vậy, nghề kế toán đang từng bước chuyển từ vai trò người tạo ra thông tin sang vai trò người bảo đảm độ tin cậy của thông tin. Đây không chỉ là sự thay đổi về kỹ năng mà còn là sự thay đổi về sứ mệnh nghề nghiệp.

4. Kỹ năng xét đoán và tổ chức nghề nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng

Sự phát triển của AI không làm giảm vai trò của con người trong nghề kế toán. Ngược lại, nó làm nổi bật hơn trách nhiệm của người làm nghề. AI không có đạo đức nghề nghiệp? AI không chịu trách nhiệm pháp lý! Nhưng AI cũng không thể thay thế hoàn toàn xét đoán nghề nghiệp trong các vấn đề liên quan đến bản chất giao dịch, tính trọng yếu, rủi ro gian lận hay trách nhiệm giải trình.

Người ký báo cáo vẫn là con người. Người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với chất lượng và độ tin cậy của thông tin cũng vẫn là con người. Trong bối cảnh đó, các tổ chức nghề nghiệp kế toán trong ASEAN càng có vai trò đặc biệt quan trọng. Bên cạnh việc hỗ trợ hội viên nâng cao năng lực số, các tổ chức nghề nghiệp cần thúc đẩy việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm, phù hợp với đạo đức nghề nghiệp và lợi ích công chúng. Trong bối cảnh các quốc gia ASEAN có sự khác biệt về hệ thống pháp lý, trình độ chuyển đổi số và năng lực nghề nghiệp, hợp tác giữa các tổ chức nghề nghiệp kế toán trong khu vực sẽ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy việc sử dụng AI một cách có trách nhiệm và duy trì niềm tin của công chúng. Bên cạnh đó, việc chia sẻ kinh nghiệm, thực tiễn tốt và các bài học từ thực tế sẽ giúp các quốc gia ASEAN thích ứng hiệu quả hơn với những thay đổi mà AI đang mang lại.

Kết luận

AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với cách thức thông tin được tạo lập và sử dụng. Tuy nhiên, dù công nghệ có phát triển đến đâu, niềm tin vẫn là nền tảng của các quyết định kinh tế và xã hội. AI có thể tạo ra thông tin, nhưng không thể hoặc ít nhất chưa thể tự tạo ra niềm tin. Trong kỷ nguyên AI, vai trò cốt lõi của nghề kế toán không phải là cạnh tranh với công nghệ, mà là bảo đảm công nghệ được sử dụng để tạo ra những thông tin đáng tin cậy, minh bạch và phục vụ lợi ích công chúng. Trong tương lai, giá trị của nghề kế toán sẽ không được đo bằng mức độ ứng dụng công nghệ, mà bằng khả năng duy trì và củng cố niềm tin trong một thế giới ngày càng chịu tác động của AI.