Kiểm toán chỉ rõ lý do Dự án chống ngập ở TPHCM chậm về đích

Xác định tồn tại và trách nhiệm

Kiểm toán Nhà nước vừa có Báo cáo kiểm toán số 48/KTNN-TH về hoạt động xây dựng và quản lý, sử dụng vốn đầu tư Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1 (thường được gọi là "Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng").

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 212/NQ-CP ngày 21/7/2025 nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1. Gần một năm sau, hồ sơ rà soát của TPHCM cho thấy dự án đã có một số chuyển động về mặt pháp lý.

Tuy nhiên, đến nay, UBND TPHCM chưa kịp thời tổ chức đàm phán, chỉnh sửa phương án thanh toán của Hợp đồng BT, mà tiếp tục xây dựng các phương án thanh toán khác, làm kéo dài quá trình xử lý vướng mắc.

Đối với việc triển khai Nghị quyết 212/NQ-CP ngày 21/7/2025 về việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc các dự án hạ tầng tại TPHCM, Kiểm toán Nhà nước ghi nhận UBND Thành phố đã thành lập tổ công tác và kế hoạch triển khai. Tuy nhiên, phương án liên quan thanh toán theo các lô đất và phần còn lại bằng tiền chưa phù hợp với yêu cầu xử lý theo Nghị quyết 212.

Báo cáo kiểm toán cũng chỉ ra quá trình triển khai Nghị quyết 40/NQ-CP của TPHCM còn chậm bao gồm việc: chưa kịp thời đàm phán, chỉnh sửa phương án thanh toán; chưa giao rõ đầu mối rà soát, đàm phán với nhà đầu tư về giá trị dự án, tiến độ, điều kiện thanh toán; chậm triển khai một số nhiệm vụ liên quan để bảo đảm hiệu quả chống ngập sau khi công trình hoàn thành.

Ở góc độ trách nhiệm doanh nghiệp dự án chủ đầu tư (Tập đoàn Trung Nam), tư vấn và nhà thầu không lập báo cáo định kỳ hằng tháng, quý, năm về tình hình và tiến độ công trình theo Hợp đồng BT trong giai đoạn dự án dừng thi công. Một số gói thầu có hồ sơ hoàn công, hồ sơ quản lý chất lượng chưa đầy đủ, cần hoàn thiện trước nghiệm thu, thanh toán. Công tác kế toán, hạch toán chi phí đầu tư xây dựng dở dang, kê khai thuế, thu hồi tạm ứng cũng được Kiểm toán nêu là cần điều chỉnh, xử lý. Một số gói thầu chưa được gia hạn tiến độ hợp đồng theo tiến độ dự án, có nguy cơ phát sinh vướng mắc về hiệu lực hợp đồng.

Quỹ đất thanh toán: Vi phạm nguyên tắc ngang giá...

Báo cáo kiểm toán cũng nêu rõ, theo hợp đồng BT ký năm 2016, giá trị ước tính của 7 khu đất này khoảng 4.983 tỷ đồng, trong khi giá trị dự án BT điều chỉnh khoảng 14.446 tỷ đồng. Từ chênh lệch này, Kiểm toán Nhà nước đặt ra vấn đề về nguyên tắc ngang giá trong thanh toán hợp đồng BT. Báo cáo kiểm toán cũng nêu việc chậm thanh toán quỹ đất làm phát sinh chi phí đầu tư, lãi vay lớn, có dấu hiệu gây lãng phí tiền và tài sản Nhà nước.

Cụ thể, theo hồ sơ rà soát của UBND TPHCM, dự án được thực hiện theo Hợp đồng BT số 2607/HĐ-UBND ngày 27/5/2016 và Phụ lục Hợp đồng BT số 4299/2025/PLHĐ-UBND ngày 28/11/2025. Quỹ đất dự kiến thanh toán cho nhà đầu tư gồm 7 khu đất, trong đó có các khu đất C8A Khu A Nam Thành phố; 232 Đỗ Xuân Hợp; 118B Trần Đình Xu; 1005 Thoại Ngọc Hầu; 762 Bình Quới; khu đất phường Phước Long; và khu đất 299 Đào Trí.

Theo hồ sơ của UBND TPHCM, nhóm 5/7 khu đất được xác định để làm cơ sở thanh toán cho dự án gồm: khu đất 762 Bình Quới, khu đất C8A Khu A Nam Thành phố, khu đất 232 Đỗ Xuân Hợp, khu đất 118B Trần Đình Xu và khu đất 1005 Thoại Ngọc Hầu.

Đối với 2 khu đất còn lại là khu đất 299 Đào Trí và khu đất 4,2 ha tại phường Phước Long, quá trình rà soát cho thấy các khu đất này không đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục dùng thanh toán cho nhà đầu tư theo Hợp đồng BT. Vì vậy, TPHCM đề xuất loại bỏ 2 khu đất này khỏi Hợp đồng BT và thay thế bằng 2 khu đất khác là 79B Lý Thường Kiệt và 257 Trần Hưng Đạo.

Cam kết 9 tháng giao đất nhưng hơn 9 năm không xong. Cụ thể như sau: Theo Hợp đồng BT đã ký năm 2016, UBND Thành phố đã xác định 3 khu đất để thanh toán cho Hợp đồng BT và dự kiến 4 khu đất để thanh toán. Đồng thời, UBND Thành phố đã ký kết Hợp đồng cam kết phối hợp với Nhà đầu tư sau 9 tháng kể từ ngày 27/05/2016 sẽ xác định các khu đất làm quỹ đất thanh toán cho Dự án. Nhưng đến ngày 21/11/2025, sau hơn 9 năm 6 tháng, UBND Thành phố chưa xác định chính thức quỹ đất, giá trị quỹ đất và thanh toán quỹ đất cho Dự án.

Kéo theo đó, nguồn vốn tín dụng từ Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) vẫn chưa thể giải ngân do các thủ tục pháp lý liên quan chưa được hoàn tất. Việc sớm hoàn tất thủ tục quỹ đất thanh toán thay thế sẽ tạo điều kiện để nhà đầu tư và BIDV giải ngân nguồn vốn tín dụng, hạn chế lãi vay và chi phí phát sinh, qua đó giảm thiểu giá trị thanh toán cho ngân sách Thành phố.

Dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TPHCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) gồm 7 hạng mục với 6 cống ngăn triều cường và 7,8 km đê kè ven sông Sài Gòn. Công trình được triển khai với mục tiêu ngăn triều cường và ứng phó tác động của biến đổi khí hậu cho khu vực có diện tích 570km² với khoảng 6,5 triệu dân bờ hữu sông Sài Gòn cùng trung tâm TPHCM.

Dự án được khởi công từ năm 2016 do Tập đoàn Trung Nam làm nhà đầu tư theo hình thức hợp đồng BT (xây dựng-chuyển giao) với tổng vốn gần 10 nghìn tỷ đồng. Đến nay, dự án đã hoàn thành hơn 90% khối lượng công trình.

Dự án đầu tư xây dựng đoạn tuyến kết nối từ đường Phạm Văn Đồng đến nút giao Gò Dưa-Quốc lộ 1 cũng được các nhà đầu tư thực hiện theo hình thức BT. Công trình có chiều dài hơn 2,7 km, với quy mô giải phóng mặt bằng rộng 67m và xây dựng hai đường song hành mỗi bên 3 làn xe. Dự án có giá trị hợp đồng hơn 2.700 tỷ đồng được khởi công năm 2017, dự kiến hoàn thành năm 2020. Tuy nhiên, từ tháng 3/2020 dự án đã dừng thi công (đã thi công khoảng 44% khối lượng) do liên quan đến vấn đề giải phóng mặt bằng và chi phí phát sinh.

Kiểm toán Nhà nước cũng chỉ ra nhiều nội dung cần chấn chỉnh, khắc phục để dự án sớm về đích, phục vụ người dân TPHCM. Kiểm toán Nhà nước cũng nhấn mạnh: UBND TPHCM cần khẩn trương xác định quỹ đất thanh toán, giá trị quỹ đất dự kiến thanh toán; trường hợp các khu đất đã và đang dự kiến làm quỹ đất thanh toán chưa đủ điều kiện theo quy định pháp luật hoặc chưa bảo đảm nguyên tắc ngang giá thì phải xác định các khu đất khác để thanh toán cho dự án theo đúng quy định.

Kiểm toán Nhà nước kiến nghị UBND TPHCM khẩn trương xác định quỹ đất, giá trị quỹ đất, phê duyệt bổ sung quỹ đất nếu cần thiết, ký điều chỉnh Hợp đồng BT và thanh toán quỹ đất cho dự án theo đúng quy định pháp luật.

Đồng thời, Kiểm toán kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân và xem xét xử lý theo quy định đối với các nội dung chậm, không nhất quán trong tham mưu, xác định quỹ đất, điều chỉnh phương án thanh toán và các sai sót liên quan.

Ngoài ra, việc khắc phục các tồn tại của dự án không chỉ dừng ở cơ quan nhà nước, mà còn cần sự phối hợp đầy đủ, quyết liệt của chủ đầu tư, doanh nghiệp dự án, tư vấn và nhà thầu. Việc hoàn thiện hồ sơ, số liệu, nghiệm thu, kế toán, bảo hành, tạm ứng và các nghĩa vụ liên quan là điều kiện cần để phục vụ thanh toán, quyết toán và đưa công trình vào vận hành.