Tết Huế cùng di sản

Nguyên đán là nghi lễ triều hội quan trọng của triều Nguyễn, được tổ chức vào ngày mồng 1 Tết. Theo nghi thức truyền thống, triều đình nhà Nguyễn thường tiến hành thiết Đại triều tại điện Thái Hòa và thiết Thường triều tại điện Cần Chánh. Khi thiết Đại triều, nhà vua ngự giá từ điện Cần Chánh, qua Đại Cung Môn và lên điện Thái Hòa để thân hành chứng lễ. Các quan văn võ triều Nguyễn tham gia buổi lễ xếp hàng theo thứ tự phẩm cấp, trong đó các quan đứng đầu các Bộ giữ vị trí hàng đầu, tạo nên một không gian lễ nghi chặt chẽ, biểu trưng cho trật tự và kỷ cương của triều chính.

Trong buổi thiết triều, các quan dâng biểu chúc mừng nhà vua nhân dịp Nguyên đán. Tiếp đó, triều đình tuyên đọc chỉ dụ ban ân của nhà vua với các nghi thức trang nghiêm, gắn liền với những tiết mục Đại nhạc và Tiểu nhạc. Sau phần thiết Đại triều, nhà vua rời điện Thái Hòa trở về điện Cần Chánh để tiếp tục các nghi thức Nguyên đán.

Tại điện Cần Chánh, các hoàng đệ, hoàng tử nhỏ tuổi cùng các thân công, hoàng tử tiến hành lễ bái mừng vua. Sau đó là nghi thức tuyên chỉ ban yến tiệc và thưởng xuân. Các yến tiệc do nhà vua ban được tổ chức tại điện Cần Chánh và các công trình phụ cận như Tả Vu, Hữu Vu, Tả Đãi Lậu Viện và Hữu Đãi Lậu Viện.

Lễ Thiết triều Nguyên đán thời Nguyễn được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức tái hiện dưới hình thức sân khấu hóa lần đầu tiên vào năm 2021. Trước khi tái hiện, các nghi thức đã được nghiên cứu kỹ lưỡng dựa trên tư liệu lịch sử, trong đó trang phục của các quan văn võ được phục dựng đúng theo khuôn mẫu cung đình. Việc tái hiện không dừng ở trình diễn, mà là nỗ lực khôi phục một chỉnh thể lễ nghi mang giá trị biểu tượng của quốc gia phong kiến cuối cùng trong lịch sử Việt Nam.

Cùng với lễ thiết triều, trong hai ngày 11 và 12/2 tại không gian Phủ Nội Vụ, Đại Nội Huế, chương trình Tết Hoàng cung được tổ chức với chuỗi hoạt động văn hóa đặc sắc, tái hiện không khí Tết truyền thống trong chốn Hoàng cung xưa. Các trò chơi cung đình và dân gian như Xăm hường, Bài vụ, Đầu hồ, Thả thơ được Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế phối hợp hướng dẫn; trải nghiệm không gian ánh sáng, trải nghiệm ẩm thực ngày Tết, hội thi gói bánh chưng bánh tét, hội rước bánh dâng tiến tiền nhân, trình diễn thư pháp tặng chữ… tạo nên một bức tranh xuân đa sắc giữa lòng di sản.

Các chương trình nghệ thuật với Ca Huế và các ca khúc mùa xuân được dàn dựng trong không gian Đại Nội góp phần làm sống dậy không khí đón Tết xưa. Ở đó, di sản không còn nằm sau lớp kính bảo tồn, mà hiện diện bằng âm thanh, sắc màu và nhịp điệu của đời sống đương đại.

Trong bối cảnh Huế đang định hình là thành phố di sản, trung tâm văn hóa đặc sắc của cả nước, những chương trình như Tết Hoàng cung không chỉ đáp ứng nhu cầu tham quan, mà còn góp phần bồi đắp bản sắc. Khi người dân và du khách được trực tiếp chứng kiến nghi lễ triều chính đầu năm, tham gia trò chơi cung đình, thưởng thức âm nhạc và ẩm thực truyền thống, di sản được tiếp nhận bằng trải nghiệm sống động thay vì những dòng thuyết minh khô cứng.

Việc tổ chức tái hiện Lễ Thiết triều Nguyên đán và Tết Hoàng cung cho thấy cách Huế đang lựa chọn để phát triển. Không chạy theo những lễ hội ồn ào, Huế khai thác chiều sâu văn hóa cung đình, từng bước biến di sản thành nguồn lực mềm cho du lịch và kinh tế sáng tạo. Từ nghiên cứu tư liệu, phục dựng nghi thức đến xây dựng các hoạt động trải nghiệm tương tác cho công chúng, mỗi khâu đều đặt trên nền tảng bảo tồn giá trị gốc. Qua đó, Huế khẳng định hướng đi bền vững khi lấy văn hóa làm nền tảng phát triển, để mỗi mùa Tết không chỉ là thời khắc đoàn viên mà còn là dịp di sản được đánh thức và lan tỏa.