Huế cần một mô hình kinh tế đêm mang bản sắc di sản

Trong bối cảnh nhiều đô thị lớn trên thế giới và trong khu vực đang coi kinh tế ban đêm như một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng du lịch và dịch vụ, việc xây dựng chiến lược phát triển kinh tế đêm cho thành phố Huế là một yêu cầu tất yếu.

Tuy nhiên, đối với một đô thị đặc biệt như Huế – nơi mang trong mình chiều sâu lịch sử, mật độ di sản dày đặc và định hướng phát triển theo mô hình đô thị di sản, văn hóa, sinh thái và cảnh quan, việc phát triển kinh tế đêm không thể đi theo lối mòn của các đô thị giải trí. Huế cần một tư duy đột phá, đồng thời phải phù hợp với bản sắc và cấu trúc đô thị đặc thù của cố đô.

Cơ hội từ một đô thị di sản đang chuyển mình

Từ ngày 1/1/2025, Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Sự kiện này mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó thành phố được kỳ vọng trở thành trung tâm lớn về văn hóa, du lịch, y tế chuyên sâu, khoa học công nghệ và giáo dục đào tạo của khu vực miền Trung.

Trong chiến lược phát triển ấy, du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa được xác định là những lĩnh vực then chốt. Với hệ thống di sản đồ sộ, từ Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận Di sản thế giới đến Nhã nhạc cung đình, Ca Huế, các lễ hội truyền thống, làng nghề và hệ sinh thái cảnh quan đặc sắc, Huế có những điều kiện rất thuận lợi để hình thành các sản phẩm kinh tế đêm dựa trên nền tảng văn hóa và sáng tạo.

Trong thực tế, hoạt động du lịch tại Huế nhiều năm qua vẫn chủ yếu diễn ra vào ban ngày. Buổi tối, ngoài một số hoạt động như đi thuyền nghe Ca Huế trên sông Hương, dạo phố đi bộ, thưởng thức ẩm thực hay xem các chương trình biểu diễn nghệ thuật, du khách vẫn thiếu những lựa chọn đủ hấp dẫn để kéo dài thời gian lưu trú.

Điều này dẫn đến một nghịch lý, Huế là một điểm đến giàu giá trị văn hóa nhưng thời gian trải nghiệm của du khách lại tương đối ngắn, mức chi tiêu chưa cao và hiệu quả kinh tế từ du lịch chưa tương xứng với tiềm năng.

Chính vì vậy, phát triển kinh tế đêm được xem là một giải pháp quan trọng để tăng giá trị gia tăng cho ngành du lịch, mở rộng không gian tiêu dùng và tạo thêm cơ hội việc làm cho người dân.

Không thể sao chép mô hình của các đô thị giải trí

Tuy nhiên, kinh tế đêm không đơn thuần chỉ là mở thêm các quán bar, khu vui chơi hay các tuyến phố ăn uống. Nhiều thành phố trên thế giới đã phát triển kinh tế đêm theo hướng thiên về giải trí sôi động, thậm chí náo nhiệt suốt đêm.

Đối với Huế, cách tiếp cận đó không hoàn toàn phù hợp.

Huế là đô thị di sản với mật độ di tích dày đặc, không gian sống gắn với các dòng sông, nhà vườn, chùa chiền và các khu dân cư lâu đời. Đời sống văn hóa của người Huế cũng mang những nét riêng: trầm tĩnh, thanh lịch, coi trọng sự hài hòa và chiều sâu văn hóa.

Nếu phát triển kinh tế đêm theo hướng ồn ào, thương mại hóa cực đoan hoặc khai thác quá mức các không gian di sản, thành phố có thể phải đối mặt với những hệ lụy không mong muốn: ô nhiễm tiếng ồn, quá tải hạ tầng, xung đột với đời sống cộng đồng và thậm chí làm suy giảm giá trị của các di tích.

Do đó, kinh tế đêm ở Huế cần được định hình theo một hướng đi khác: kinh tế đêm văn hóa – di sản – trải nghiệm, chứ không phải kinh tế đêm giải trí đại trà.

Hướng tới mô hình “kinh tế đêm văn hóa”

Nếu biết khai thác đúng cách, Huế có thể xây dựng một mô hình kinh tế đêm mang bản sắc riêng, dựa trên những tài nguyên văn hóa phong phú của mình.

Trước hết, cần mở rộng các sản phẩm du lịch văn hóa ban đêm. Những chương trình tham quan di tích vào buổi tối, trình diễn nghệ thuật cung đình, tái hiện nghi lễ truyền thống, các chương trình ánh sáng nghệ thuật, trình diễn đa phương tiện tại các di tích… có thể tạo ra những trải nghiệm độc đáo mà ít nơi nào có được.

Một ví dụ tiêu biểu là chương trình tham quan Đại Nội về đêm trong thời gian qua đã thu hút sự quan tâm lớn của du khách. Nếu được đầu tư bài bản, kết hợp công nghệ trình chiếu hiện đại cùng những câu chuyện lịch sử hấp dẫn, các sản phẩm này hoàn toàn có thể trở thành “điểm nhấn” của kinh tế đêm Huế.

Bên cạnh đó, Huế cũng có thể phát triển các không gian văn hóa – nghệ thuật ban đêm như biểu diễn âm nhạc truyền thống, trình diễn áo dài, triển lãm nghệ thuật, các chợ đêm thủ công mỹ nghệ hay không gian sáng tạo dành cho giới trẻ.

Ẩm thực Huế vốn nổi tiếng với sự tinh tế và đa dạng cũng là một lợi thế lớn. Những tuyến phố ẩm thực đặc trưng, gắn với câu chuyện văn hóa và lịch sử của các món ăn, có thể trở thành một phần quan trọng của kinh tế đêm.

Quan trọng hơn, các hoạt động này cần được tổ chức theo hướng văn minh, có bản sắc và kiểm soát tốt về môi trường, tránh biến các không gian di sản thành những khu thương mại hỗn tạp.

Cần một quy hoạch bài bản

Để kinh tế đêm phát triển bền vững, điều quan trọng là phải có quy hoạch không gian hợp lý.

Không phải khu vực nào của Huế cũng phù hợp để phát triển các hoạt động ban đêm. Những khu vực di tích đặc biệt nhạy cảm cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Trong khi đó, các khu vực ven sông Hương, khu phố đi bộ, các quảng trường, công viên hoặc những khu đô thị mới có thể trở thành những điểm phát triển kinh tế đêm.

Việc phân vùng rõ ràng sẽ giúp tránh tình trạng phát triển tự phát, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu phát triển kinh tế với việc bảo tồn di sản và đời sống của người dân.

Ngoài ra, cần chú trọng đầu tư hạ tầng phục vụ kinh tế đêm như chiếu sáng đô thị, giao thông công cộng ban đêm, hệ thống an ninh, vệ sinh môi trường và các dịch vụ hỗ trợ du khách.

Kinh tế đêm phải gắn với công nghiệp văn hóa

Một hướng đi quan trọng khác là gắn phát triển kinh tế đêm với các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo.

Huế hiện đang nỗ lực xây dựng hình ảnh một “thành phố sáng tạo” với nhiều hoạt động nghệ thuật, thiết kế, thủ công truyền thống và các dự án văn hóa cộng đồng. Nếu được kết nối tốt, các hoạt động này hoàn toàn có thể trở thành một phần của hệ sinh thái kinh tế đêm.

Các lễ hội, festival, sự kiện nghệ thuật, trình diễn thời trang áo dài, các chương trình nghệ thuật đương đại… có thể góp phần tạo nên một không gian văn hóa sống động vào ban đêm, đồng thời thu hút giới trẻ và du khách quốc tế.

Đột phá nhưng phải giữ hồn Huế

Có thể nói, phát triển kinh tế đêm là một xu thế tất yếu đối với các đô thị du lịch. Đối với Huế, đây cũng là một cơ hội quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực văn hóa.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là Huế không được đánh mất bản sắc của mình trong quá trình phát triển.

Một thành phố di sản như Huế không cần trở thành một đô thị giải trí ồn ào. Điều mà du khách tìm đến Huế chính là chiều sâu văn hóa, sự thanh bình và những trải nghiệm tinh tế mà ít nơi nào có được.

Vì vậy, kinh tế đêm ở Huế cần được xây dựng trên một triết lý phát triển rõ ràng: đột phá trong tư duy, sáng tạo trong cách làm, nhưng luôn tôn trọng di sản và bản sắc văn hóa của cố đô.

Nếu làm được điều đó, kinh tế đêm không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa của thành phố, biến Huế trở thành một điểm đến đặc biệt, nơi du khách không chỉ tham quan di sản ban ngày mà còn có thể trải nghiệm một “Huế về đêm” đầy chiều sâu, tinh tế và khác biệt.