VUSTA: Phát huy trí tuệ khoa học, đổi mới phương thức hoạt động trong giai đoạn mới

Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, các hội thành viên và tổ chức trực thuộc nhằm tiếp tục góp ý hoàn thiện các dự thảo Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp Hội Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026–2031; đồng thời trao đổi về định hướng đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước.

1. Bối cảnh và yêu cầu trong giai đoạn mới

Các dự thảo văn kiện Đại hội IX được xây dựng trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển nhanh và bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ đối với tổ chức và phương thức hoạt động của các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ, trong đó có Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội IX xác định đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cần tiếp tục phát huy tinh thần “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển giàu mạnh của đất nước trong “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Dự thảo Điều lệ sửa đổi cũng tiếp tục khẳng định vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ; góp phần đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục củng cố tổ chức và mở rộng quy mô hoạt động, mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy, phương thức hoạt động và cơ chế phối hợp theo hướng thực chất, hiệu quả hơn; tăng cường khả năng kết nối giữa đội ngũ trí thức với doanh nghiệp, địa phương và đời sống xã hội; nâng cao chất lượng tư vấn, phản biện và giám định xã hội; đồng thời phát huy tốt hơn vai trò của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

2. Nội dung hoạt động và định hướng phát triển

Các dự thảo văn kiện Đại hội IX đã được chuẩn bị tương đối công phu, toàn diện, bám sát chức năng, nhiệm vụ và thực tiễn hoạt động của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam trong nhiệm kỳ 2021 - 2026. Nội dung các văn kiện cơ bản phản ánh được quá trình củng cố, phát triển tổ chức, tập hợp và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Dự thảo Báo cáo chính trị đã khái quát các kết quả hoạt động quan trọng trên các mặt như: kiện toàn tổ chức bộ máy; tập hợp, đoàn kết và vận động trí thức khoa học và công nghệ; hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ; phổ biến kiến thức; hợp tác trong nước và quốc tế. Nội dung văn kiện cũng bước đầu thể hiện định hướng đổi mới phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong bối cảnh mới, nhất là yêu cầu phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo các dự thảo văn kiện, hiện nay hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam có 126 hội thành viên, gồm 93 Hội ngành toàn quốc và 34 Liên hiệp Hội địa phương, cùng khoảng hơn 550 tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc. Đây là hệ thống rộng lớn, tập hợp khoảng 3,7 triệu hội viên, trong đó có trên 2,2 triệu trí thức khoa học và công nghệ hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế - xã hội.

Đặc biệt, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và là điểm nổi bật của nhiệm kỳ vừa qua. Trong giai đoạn 2021-2026, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam đã triển khai hàng nghìn nhiệm vụ tư vấn, phản biện; tham gia góp ý nhiều chủ trương, chính sách, dự án luật, chương trình, đề án và các vấn đề quan trọng của đất nước, qua đó từng bước khẳng định vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong tham gia xây dựng chính sách và phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, Dự thảo Điều lệ sửa đổi đã bước đầu cập nhật nhiều nội dung mới liên quan đến vị trí, chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong bối cảnh mới; nhấn mạnh vai trò điều hòa, phối hợp giữa các hội thành viên; tăng cường liên kết liên ngành, liên vùng; thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, phổ biến kiến thức và tham gia phát triển cộng đồng. Một số nội dung cũng thể hiện định hướng nâng cao vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc kết nối đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ với doanh nghiệp, địa phương và xã hội.

3. Những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều ý kiến cho rằng các dự thảo văn kiện cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện để phản ánh rõ hơn yêu cầu đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong giai đoạn tới, nhất là trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ.

Một trong những nội dung được quan tâm là cần đánh giá sâu hơn các “điểm nghẽn” hiện nay của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam, như: cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính, hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội, công tác quản lý các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc, chuyển đổi số trong hoạt động hội, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia, cũng như việc thu hút và phát huy vai trò của trí thức trẻ.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng phương hướng nhiệm kỳ 2026–2031 cần tiếp tục cụ thể hóa rõ hơn nội dung “Đột phá” trong chủ đề Đại hội bằng các giải pháp có tính hành động và khả thi cao hơn. Trong đó, đáng chú ý là các nội dung như: đổi mới cơ chế đặt hàng nhiệm vụ tư vấn, phản biện; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia và bản đồ năng lực trí thức; tăng cường kết nối giữa nhà khoa học với doanh nghiệp, địa phương và đời sống xã hội; thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống hội; nâng cao hiệu quả phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ cho cộng đồng và doanh nghiệp nhỏ; phát huy vai trò của các hội thành viên trong đào tạo, giám sát nghề nghiệp và cung cấp dịch vụ công theo quy định của pháp luật.

Một số ý kiến cũng đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa các tài liệu về số liệu, thuật ngữ tổ chức, nhiệm kỳ, cơ cấu lãnh đạo và nội dung sửa đổi Điều lệ; đồng thời cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa Báo cáo chính trị, Báo cáo kiểm điểm, Báo cáo thực hiện Điều lệ, Tờ trình và Dự thảo Điều lệ nhằm bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất trong hệ thống văn kiện trình Đại hội IX.

4. Kết quả và ý nghĩa của Hội thảo đối với Đại hội IX

Hội thảo lần này có ý nghĩa quan trọng không chỉ trong việc tiếp tục hoàn thiện các dự thảo văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp Hội Việt Nam lần thứ IX, mà còn góp phần làm rõ hơn định hướng đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thông qua các ý kiến trao đổi, góp ý của các nhà khoa học, chuyên gia và hội thành viên, Hội thảo là dịp để tiếp tục nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam trong hệ thống chính trị; vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong tham gia xây dựng chủ trương, chính sách; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phổ biến tri thức khoa học; hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Đồng thời, Hội thảo cũng góp phần khẳng định yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; tăng cường tính liên kết giữa các hội thành viên, các tổ chức khoa học và công nghệ với doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng xã hội; phát huy hiệu quả vai trò tập hợp, điều hòa và kết nối trí thức của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.

Các ý kiến tại Hội thảo cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các định hướng lớn của nhiệm kỳ 2026-2031 theo hướng thực chất, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm hơn; qua đó từng bước nâng cao vị thế, vai trò và hiệu quả hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

5. Kỳ vọng đối với nhiệm kỳ 2026–2031

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, nhiều kỳ vọng được đặt ra đối với hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc tiếp tục đổi mới tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động; phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong sự nghiệp phát triển đất nước, nhất là trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong giai đoạn tới, Liên hiệp Hội Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục khẳng định vai trò là tổ chức tập hợp, đoàn kết và kết nối đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ; từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu chuyên gia và mạng lưới tri thức; nâng cao chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động hội; tăng cường liên kết giữa nhà khoa học với doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng xã hội; đồng thời phát huy tốt hơn vai trò của các hội thành viên trong đào tạo, phổ biến kiến thức, giám sát nghề nghiệp và cung cấp dịch vụ công theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng kỳ vọng hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới theo hướng thực chất, hiệu quả hơn; tăng cường khả năng phát hiện, kết nối và hỗ trợ các sáng kiến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ thực tiễn; thúc đẩy phổ biến tri thức khoa học và công nghệ tới cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và địa phương; qua đó góp phần đưa khoa học và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.