Vài suy nghĩ về một hội thảo khoa học

Từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đến chuyển đổi số, các tham luận đã cho thấy khát vọng đưa di sản, tri thức và công nghệ trở thành động lực tăng trưởng bền vững, để Huế không chỉ là đô thị của ký ức mà còn là thành phố của tương lai.

Nhân kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5, ngày 8/5/2026, tại khách sạn Sài Gòn Morin, Thành ủy Huế đã tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong phát triển bền vững các ngành kinh tế - xã hội thành phố Huế”.

Đây không chỉ là một hội thảo mang tính chuyên môn thông thường, mà thực sự là một diễn đàn trí tuệ đáng chú ý trong bối cảnh Huế vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đang đứng trước yêu cầu phải phát triển nhanh hơn, hiện đại hơn nhưng đồng thời vẫn phải giữ được bản sắc của một đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam.

Điều khiến tôi quan tâm không chỉ là số lượng tham luận hay tên tuổi của các nhà khoa học, chuyên gia tham dự, mà chính là cách hội thảo đặt vấn đề: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là những khái niệm “trang trí” trong văn kiện hay khẩu hiệu tuyên truyền, mà phải trở thành động lực thực sự của phát triển.

Trong nhiều năm qua, chúng ta nói nhiều đến chuyển đổi số, kinh tế số, đô thị thông minh… nhưng thực tế cho thấy ở không ít nơi, các khái niệm ấy vẫn còn khá xa đời sống. Điều đáng mừng ở hội thảo lần này là các tham luận đã đi vào những vấn đề rất cụ thể của Huế: từ nông nghiệp, thủy sản, y dược, giáo dục đại học, công nghiệp công nghệ cho đến di sản văn hóa và tài nguyên bản địa.

Có thể thấy rõ điều đó qua tham luận mang tính đề dẫn của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh về định hướng thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn Huế. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, đây là vấn đề then chốt. Một địa phương muốn bứt phá không thể chỉ dựa vào ngân sách hay tài nguyên sẵn có, mà phải hình thành được hệ sinh thái sáng tạo, nơi doanh nghiệp, đại học, viện nghiên cứu và chính quyền cùng tham gia tạo ra giá trị mới.

Đặc biệt, tham luận của PGS.TS Trần Đình Thiên, một chuyên gia kinh tế nhiều kinh nghiệm, đã gợi mở nhiều suy nghĩ đáng chú ý khi đặt Huế trong “kỷ nguyên vươn mình”. Ông nhìn Huế không chỉ như một địa phương giàu truyền thống văn hóa, mà như một trung tâm có tiềm năng trở thành cực tăng trưởng mới của miền Trung nếu biết khai thác đúng lợi thế. Điều quan trọng là Huế phải vượt khỏi tâm lý “địa phương nhỏ”, vượt khỏi tư duy phát triển tuần tự, để mạnh dạn hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang bản sắc riêng.

Đó là một nhận xét rất đáng suy ngẫm.

Bởi trong nhiều năm, Huế thường được nhắc đến với hình ảnh trầm mặc, cổ kính, thiên về bảo tồn hơn phát triển. Nhưng thực tế hiện nay đã khác. Một thành phố trực thuộc Trung ương không thể chỉ sống bằng ký ức hay vẻ đẹp di sản. Huế phải trở thành một đô thị có năng lực cạnh tranh, có sức hút đầu tư, có môi trường sáng tạo và có những ngành kinh tế mới dựa trên tri thức.

Điều đáng chú ý là nhiều tham luận tại hội thảo đã không nhìn khoa học công nghệ theo nghĩa khô cứng của phòng thí nghiệm hay máy móc hiện đại, mà gắn trực tiếp với các lợi thế riêng có của Huế.

Tham luận của PGS.TS Bùi Đức Tính về nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị cho thấy nông nghiệp Huế hoàn toàn có thể đi theo hướng xanh, sạch, hữu cơ, gắn với du lịch trải nghiệm, với sinh thái và văn hóa bản địa. Đây là hướng đi phù hợp với một đô thị di sản, nơi tăng trưởng không thể đánh đổi bằng ô nhiễm môi trường hay phá vỡ cảnh quan.

Tương tự, tham luận của PGS.TS Nguyễn Văn Huy về phát triển thủy sản công nghệ cao gắn với đầm phá Tam Giang - Cầu Hai cũng mở ra một tầm nhìn mới: thủy sản không chỉ là sản xuất đơn thuần mà còn có thể kết hợp với du lịch sinh thái, kinh tế xanh, công nghệ truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường.

Trong khi đó, lĩnh vực y dược tiếp tục được nhìn nhận như một thế mạnh đặc biệt của Huế. Các tham luận của GS.TS Phạm Như Hiệp và GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy đều nhấn mạnh khả năng đưa Huế trở thành trung tâm y học chuyên sâu của khu vực miền Trung, dựa trên nền tảng Đại học Y - Dược, hệ thống bệnh viện và tiềm năng phát triển công nghệ sinh học, dược liệu.

Nhưng có lẽ điều khiến tôi chú ý nhiều hơn cả là cách hội thảo lần này bắt đầu nhìn di sản và văn hóa bằng tư duy mới.

Trong nhiều năm, di sản ở Huế thường được tiếp cận chủ yếu theo hướng bảo tồn. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Một đô thị di sản muốn phát triển bền vững thì phải biết biến di sản thành nguồn lực cho sáng tạo, cho kinh tế, cho công nghiệp văn hóa và du lịch thông minh.

Tham luận về ứng dụng khoa học công nghệ để phát huy tiềm năng tài nguyên bản địa, di sản văn hóa của Huế đã gợi mở đúng hướng đi đó. Chuyển đổi số di sản, xây dựng dữ liệu số, ứng dụng AI, công nghệ trình chiếu, thực tế ảo, bảo tàng số, du lịch thông minh… không còn là chuyện xa vời. Đây sẽ là xu thế tất yếu nếu Huế muốn vừa bảo tồn tốt di sản vừa mở rộng không gian tiếp cận cho cộng đồng và du khách.

Điều đáng quý nữa là hội thảo không né tránh những khó khăn thực tế. Nhiều tham luận đã nhắc đến bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao, hạn chế về doanh nghiệp công nghệ, quy mô kinh tế còn nhỏ, môi trường khởi nghiệp chưa mạnh, hạ tầng số chưa đồng đều, đặc biệt ở các khu vực miền núi như A Lưới, Nam Đông.

Đó là cách tiếp cận nghiêm túc và thực tế.

Bởi phát triển khoa học công nghệ không thể chỉ bắt đầu bằng những khẩu hiệu lớn. Nó cần cơ chế phù hợp, cần môi trường sáng tạo, cần con người và đặc biệt cần sự thay đổi tư duy quản trị.

Nhìn tổng thể, hội thảo lần này cho thấy một chuyển động đáng chú ý của Huế, từ tư duy “bảo tồn để giữ gìn” sang tư duy “bảo tồn để phát triển”; từ cách tiếp cận hành chính sang cách tiếp cận đổi mới sáng tạo; từ phát triển dựa vào tài nguyên hữu hạn sang phát triển dựa vào tri thức, công nghệ và giá trị văn hóa.

Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn. Nhưng ít nhất, từ hội thảo này có thể thấy một điều đáng mừng: Huế đang bắt đầu nhìn rõ hơn tương lai của mình.

Một tương lai mà khoa học công nghệ không đứng ngoài di sản. Một tương lai mà đổi mới sáng tạo không đối lập với văn hóa truyền thống.

Và một tương lai mà chính bản sắc Huế, nếu được đánh thức bằng tri thức và công nghệ, sẽ trở thành nguồn lực phát triển bền vững lớn nhất của thành phố này.