VAA tham dự Hội thảo trao đổi về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập

Đại diện Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam tham dự Hội thảo và có ý kiến trao đổi đối với hồ sơ dự án Luật. Các ý kiến của VAA tập trung vào việc bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, phát triển thị trường dịch vụ kế toán theo hướng minh bạch, có chất lượng, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan sau khi bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính hiện hành.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập lần này được đặt trong yêu cầu triển khai các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật; cải cách thủ tục hành chính; cắt giảm điều kiện kinh doanh; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và phát triển kinh tế tư nhân. Trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, dự thảo Luật hướng tới việc rà soát, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp, giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện cho thị trường dịch vụ phát triển, phù hợp hơn với cơ chế thị trường, chuyển đổi số và phương thức quản lý dựa trên dữ liệu, rủi ro và hậu kiểm.

Theo hồ sơ dự thảo, nội dung sửa đổi đối với Luật Kế toán tập trung vào một số nhóm vấn đề lớn, trong đó có việc bãi bỏ quy định về kế toán viên hành nghề, đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán và một số quy định liên quan đến điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán. Dự thảo cũng sửa đổi các quy định về đối tượng áp dụng, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, hành vi bị nghiêm cấm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán, vai trò của tổ chức nghề nghiệp về kế toán và trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực kế toán.

Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi về mục tiêu, phạm vi sửa đổi, kỹ thuật lập pháp, tính thống nhất giữa các điều khoản của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và các văn bản pháp luật có liên quan. Một số vấn đề được quan tâm gồm: việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán; cơ chế quản lý thay thế sau khi không còn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh; trách nhiệm của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân trực tiếp thực hiện dịch vụ kế toán; phạm vi thuê dịch vụ làm kế toán, kế toán trưởng; việc ký, xác nhận hoặc định danh trên chứng từ, sổ kế toán, báo cáo tài chính và các tài liệu kế toán khác; vai trò của tổ chức nghề nghiệp trong đào tạo, bồi dưỡng, hỗ trợ nâng cao chất lượng dịch vụ kế toán.

VAA đánh giá cao việc Bộ Tài chính chủ động triển khai các nghị quyết của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ; kịp thời rà soát, đề xuất bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính được đánh giá là không cần thiết. Đây là bước đi cần thiết để giảm rào cản gia nhập thị trường, mở rộng nguồn cung dịch vụ kế toán, thúc đẩy cạnh tranh và tạo thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các đơn vị có nguồn lực kế toán còn hạn chế.

Tuy nhiên, VAA cho rằng việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cần được đặt trong mục tiêu rộng hơn là phát triển thị trường dịch vụ kế toán đồng bộ, minh bạch và có chất lượng. Bãi bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Khi chuyển từ cơ chế tiền kiểm, cấp phép sang cơ chế hậu kiểm, cần thiết kế rõ phương thức quản lý thay thế, xác định trách nhiệm của từng chủ thể và tạo cơ sở để thị trường nhận diện, lựa chọn, đánh giá chất lượng dịch vụ kế toán.

Một nội dung VAA đề nghị rà soát là sự thống nhất về chủ thể được cung cấp dịch vụ kế toán. Một số điều khoản của dự thảo đề cập đến doanh nghiệp và hộ kinh doanh dịch vụ kế toán, trong khi quy định về trách nhiệm lại sử dụng cụm từ “tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán”. Cách quy định này có thể dẫn đến cách hiểu khác nhau về việc cá nhân có được cung cấp dịch vụ kế toán độc lập hay phải thực hiện thông qua doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Vì vậy, VAA kiến nghị cần xác định thống nhất các chủ thể được cung cấp dịch vụ, được thuê cung cấp dịch vụ và trách nhiệm tương ứng nếu có của từng chủ thể.

VAA cũng đề nghị làm rõ hơn trách nhiệm của đơn vị kế toán thuê dịch vụ và bên cung cấp dịch vụ. Việc thuê dịch vụ kế toán không làm thay đổi trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật, kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán của đơn vị kế toán theo quy định của pháp luật. Đồng thời, bên cung cấp dịch vụ phải chịu trách nhiệm đối với phần công việc đã thực hiện theo hợp đồng. Do đó, cần có quy định hoặc hướng dẫn phù hợp về phạm vi công việc thuê ngoài, trách nhiệm cung cấp hồ sơ, tiếp nhận kết quả dịch vụ, lưu giữ hồ sơ dịch vụ, giải trình khi có yêu cầu và bồi thường thiệt hại nếu phát sinh.

Một vấn đề khác được VAA lưu ý là việc ký, xác nhận hoặc định danh người trực tiếp thực hiện dịch vụ kế toán. Trong thực tiễn, bên cung cấp dịch vụ có thể tham gia lập chứng từ, ghi sổ, lập báo cáo tài chính, hồ sơ thuế hoặc các tài liệu kế toán khác. Nếu không có cơ chế xác định rõ tổ chức cung cấp dịch vụ và cá nhân trực tiếp thực hiện công việc chuyên môn, việc truy vết trách nhiệm khi phát sinh sai sót sẽ gặp khó khăn. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế phù hợp để bảo đảm minh bạch trách nhiệm mà không tạo thêm thủ tục hành chính không cần thiết.

Đối với vai trò của tổ chức nghề nghiệp về kế toán, VAA đề nghị dự thảo Luật hoặc văn bản hướng dẫn cần ghi nhận rõ hơn vai trò hỗ trợ phát triển nghề nghiệp, đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, xây dựng chuẩn nghề nghiệp, quy tắc đạo đức, tiêu chí chất lượng dịch vụ kế toán và công khai thông tin nghề nghiệp theo cơ chế phù hợp. Trong điều kiện Nhà nước chuyển mạnh sang hậu kiểm, tổ chức nghề nghiệp có thể là kênh hỗ trợ quan trọng để nâng cao năng lực người làm nghề, khuyến khích tuân thủ chuẩn mực đạo đức, thúc đẩy kiểm soát chất lượng tự nguyện và phản ánh kịp thời các rủi ro phát sinh trong thực tiễn.

VAA cũng đề nghị hồ sơ dự thảo tiếp tục đánh giá tác động toàn diện hơn. Ngoài lợi ích đối với bên cung cấp dịch vụ do cắt giảm thủ tục hành chính, cần đánh giá thêm tác động đối với đơn vị thuê dịch vụ, người sử dụng thông tin kế toán, cơ quan quản lý nhà nước và thị trường dịch vụ kế toán. Khi không còn cơ chế đăng ký hành nghề, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, cập nhật kiến thức bắt buộc hoặc công khai danh sách theo cơ chế hiện hành, cần nhận diện đầy đủ các khoảng trống có thể phát sinh, nhất là về thông tin lựa chọn nhà cung cấp, tiêu chí duy trì chất lượng, thang đo đánh giá dịch vụ và nguồn lực thực hiện hậu kiểm.

Về điều khoản chuyển tiếp, VAA đề nghị rà soát kỹ đối với chứng chỉ, giấy chứng nhận, hồ sơ đang xử lý, hợp đồng dịch vụ đang thực hiện và trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm phát sinh trước thời điểm Luật mới có hiệu lực. Quy định chuyển tiếp rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp, hộ kinh doanh dịch vụ kế toán, người làm nghề và đơn vị sử dụng dịch vụ có cơ sở thực hiện thống nhất, hạn chế vướng mắc trong quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý.

Thông qua Hội thảo, VAA khẳng định sự đồng thuận với chủ trương cải cách, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Đồng thời, VAA nhấn mạnh yêu cầu sửa đổi Luật cần bảo đảm cân bằng giữa tạo thuận lợi cho thị trường phát triển và bảo vệ chất lượng thông tin kế toán, quyền lợi của đơn vị sử dụng dịch vụ, người sử dụng báo cáo tài chính và niềm tin của xã hội đối với nghề nghiệp kế toán.

VAA sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến của hội viên, các chuyên gia, doanh nghiệp dịch vụ kế toán và các bên liên quan để tham gia góp ý với Bộ Tài chính trong quá trình hoàn thiện dự án Luật. Đây cũng là trách nhiệm nghề nghiệp của Hiệp hội trong việc đồng hành cùng cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng người làm kế toán, kiểm toán và doanh nghiệp nhằm xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển của thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán trong giai đoạn mới./.