Thu ngân sách từ xuất nhập khẩu tăng 16,5%

Nguồn thu chuyển dịch theo hướng bền vững hơn, gắn liền với chu kỳ sản xuất và đầu tư

Theo số liệu từ Cục Hải quan, 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 345,68 tỷ USD, tăng 24,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 169,02 tỷ USD và kim ngạch nhập khẩu đạt 176,66 tỷ USD.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất nhập khẩu chịu thuế đạt 61 tỷ USD, tăng 24,3%, nền tảng giúp số thu của ngành Hải quan tính đến ngày 30/4/2026 đạt 166.301 tỷ đồng, bằng 36,9% dự toán và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo đánh giá từ Ban Nghiệp vụ thuế hải quan (Cục Hải quan), dù kim ngạch chịu thuế tăng mạnh 24,3%, số thu ngân sách chỉ ghi nhận mức tăng 16,5% do tác động từ các chính sách ưu đãi doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự hụt thu này đã được bù đắp bằng sự dịch chuyển tích cực trong cơ cấu hàng hóa. Trọng tâm nhập khẩu đã chuyển từ hàng tiêu dùng sang các nhóm tư liệu sản xuất và dự án đầu tư công, tạo ra chân đế vững chắc cho tăng trưởng thu ngân sách.

Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan phân tích, nhóm các mặt hàng nhập khẩu nguyên liệu, máy móc thiết bị và phụ tùng phục vụ sản xuất như hóa chất, chất dẻo, sắt thép, linh kiện điện tử, phụ tùng ô tô... đạt trị giá 30,8 tỷ USD, chiếm tỷ trọng áp đảo 53% tổng kim ngạch nhập khẩu có thuế. Với mức tăng 20,8% so với cùng kỳ, nhóm này đã mang về cho ngân sách khoảng 14.018 tỷ đồng.

Song song với đó, thị trường ô tô nguyên chiếc tiếp tục xác lập vai trò tăng thu khi đạt trên 72.665 chiếc, trị giá 1,8 tỷ USD. Mặc dù lượng xe chỉ tăng 11,9%, nhưng trị giá nhập khẩu lại tăng tới 26,8%, giúp ngân sách thu thêm 2.210 tỷ đồng.

Cũng theo đại diện Ban Nghiệp vụ thuế hải quan, việc Chính phủ quyết liệt đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm đã tạo lực cầu lớn cho máy móc thiết bị nhập khẩu phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm. Điều này đã giúp bù đắp đáng kể cho sự sụt giảm 7,6% (tương ứng giảm 955 tỷ đồng) của sắc thuế tiêu thụ đặc biệt.

Ngoài ra, sự gia tăng đột biến của nhóm đá quý, kim loại quý (tăng 904,4% về trị giá, tăng thu 2.752 tỷ đồng) và sản phẩm khác từ dầu mỏ (tăng 93,5%, tăng thu 1.448 tỷ đồng) đã trở thành các nhân tố quan trọng cho bài toán ngân sách những tháng đầu năm.

Bà Trần Thị Kim Hà, Tổ trưởng Tổ dự toán - Tổng hợp, Ban Nghiệp vụ thuế hải quan chia sẻ, nguồn thu hải quan hiện nay đang chuyển dịch theo hướng bền vững hơn, gắn liền với chu kỳ sản xuất và đầu tư. Tuy nhiên, việc tăng trưởng thu dựa vào một số nhóm hàng chủ lực như ô tô và linh kiện điện tử cũng tiềm ẩn rủi ro khi thị trường này biến động theo chính sách nội địa hoặc các rào cản kỹ thuật quốc tế.

Xây dựng kịch bản điều hành thu theo từng địa bàn và nhóm hàng trọng điểm

Dù kết quả 4 tháng đầu năm đạt khá so với dự toán, song lộ trình hoàn thành chỉ tiêu phấn đấu 516.500 tỷ đồng trong những tháng cuối năm 2026 dự báo sẽ đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức từ nhiều yếu tố khách quan.

Thực tế ghi nhận sản lượng dầu thô nhập khẩu tháng 4/2026 giảm 7,7% so với tháng trước và giảm 23,2% so với cùng kỳ năm 2025, làm giảm thu khoảng 1.030 tỷ đồng. Tình trạng sụt giảm sản lượng nhập khẩu được ghi nhận tại nhiều địa bàn trọng điểm như Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa, Hà Tĩnh.

Bên cạnh đó, việc thực hiện các quyết định giảm thuế xăng dầu, nhiên liệu bay về 0% (Quyết định số 482/QĐ-TTg và Nghị quyết số 19/2026/QH16) ước tính làm hụt thu thêm từ 8.600 đến 11.000 tỷ đồng trong giai đoạn từ cuối tháng 3 đến hết tháng 6/2026.

Ngoài biến số năng lượng, các rào cản phòng vệ thương mại mới bắt đầu thực thi cũng gây áp lực trực tiếp lên nguồn thu. Điển hình là Quyết định số 612/QĐ-BCT áp dụng biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại tạm thời đối với thép cán nóng (HRC) nhập khẩu từ Trung Quốc với mức thuế lên tới 27,83%.

Theo đó, việc áp thuế cao có khả năng làm sụt giảm lưu lượng nhập khẩu mặt hàng này trong thời gian tới. Đồng thời, chính sách thuế đối ứng từ Hoa Kỳ cũng đe dọa làm giảm kim ngạch xuất khẩu và gián tiếp kéo giảm nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Bà Trần Thị Kim Hà nhận định, cơ quan Hải quan xác định áp lực hụt thu cơ học cả năm 2026 từ chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng lên tới khoảng 56.400 tỷ đồng. 

Để bảo đảm chỉ tiêu thu ngân sách, ngành Hải quan đang triển khai quyết liệt Chỉ thị số 3366/CT-CHQ. Trọng tâm là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích dữ liệu để phát hiện gian lận trị giá và mã hàng, đồng thời tăng cường kết nối với các ngân hàng để mở rộng thông quan điện tử 24/7.

Việc chủ động xây dựng kịch bản điều hành thu theo từng địa bàn và nhóm hàng trọng điểm cũng là yếu tố tiên quyết để bám sát dự toán trong bối cảnh giá dầu và chi phí vận tải biến động mạnh.

Đặc biệt, trong những tháng tới, cơ quan Hải quan sẽ tập trung rà soát nợ thuế, quyết liệt áp dụng các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ và nâng cao năng lực dự báo chính sách. Việc kiểm soát chặt chẽ quy trình thủ tục hải quan và quản lý thuế, gắn với trách nhiệm người đứng đầu tại các chi cục, được kỳ vọng sẽ giúp ngành Hải quan tối ưu hóa nguồn thu, đảm bảo thực hiện nghiêm chính sách tài khóa trong tình hình địa chính trị phức tạp hiện nay.