Rủi ro chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện của tương lai đối với ngành ngân hàng

Phóng viên: Thưa bà, thời gian gần đây khái niệm "rủi ro chuyển đổi xanh" được nhắc đến khá nhiều. Bà có thể giải thích ngắn gọn đây là loại rủi ro gì?

TS. Đặng Thị Thu Hằng: Rủi ro chuyển đổi xanh là một bộ phận của rủi ro khí hậu - vấn đề đang ngày càng được quan tâm trên phạm vi toàn cầu.

Thông thường, rủi ro khí hậu được phân loại thành hai nhóm chính là rủi ro vật chất và rủi ro chuyển đổi. Rủi ro vật chất phát sinh từ các hiện tượng như bão lũ, hạn hán hay nước biển dâng do biến đổi khí hậu. Trong khi đó, rủi ro chuyển đổi phát sinh trong quá trình nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh và phát thải carbon thấp.

Loại rủi ro này xuất hiện khi các chính sách môi trường thay đổi, công nghệ xanh phát triển nhanh hơn hoặc thị trường đặt ra những yêu cầu mới về phát triển bền vững. Khi đó, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính phải thích ứng với những thay đổi đó, nếu không sẽ phải đối mặt với những tổn thất về kinh tế và tài chính.

Có thể nói, nếu rủi ro vật chất là hệ quả trực tiếp của biến đổi khí hậu thì rủi ro chuyển đổi xanh là hệ quả của chính quá trình ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phóng viên: Vì sao một vấn đề tưởng như thuộc về môi trường lại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các ngân hàng thương mại?

TS. Đặng Thị Thu Hằng: Ngân hàng có thể không phải là ngành phát thải carbon lớn, nhưng lại là đơn vị cung cấp vốn cho nền kinh tế. Vì vậy, khi doanh nghiệp chịu tác động từ quá trình chuyển đổi xanh thì ngân hàng cũng sẽ chịu tác động theo.

Chẳng hạn, khi các tiêu chuẩn môi trường trở nên khắt khe hơn, nhiều doanh nghiệp phải đầu tư thêm để đổi mới công nghệ hoặc thay đổi quy trình sản xuất. Điều này có thể làm chi phí gia tăng trong ngắn hạn và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh. Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền, khả năng trả nợ ngân hàng cũng có thể bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, một số tài sản hoặc dự án thuộc các ngành phát thải cao có thể mất dần giá trị do công nghệ trở nên lạc hậu hoặc không còn đáp ứng các yêu cầu mới về môi trường. Khi đó, giá trị tài sản bảo đảm của các khoản vay cũng có thể giảm theo.

Ở phạm vi rộng hơn, quá trình chuyển đổi xanh không chỉ tác động đến từng doanh nghiệp riêng lẻ mà còn làm thay đổi cơ cấu của cả nền kinh tế. Một số ngành nghề sẽ thu hẹp trong khi những ngành mới phát triển mạnh hơn. Sự dịch chuyển đó có thể ảnh hưởng đến nhu cầu vốn, cơ hội đầu tư và triển vọng tăng trưởng kinh tế, từ đó tác động đến hoạt động của các ngân hàng.

Chính vì vậy, dù không trực tiếp phát sinh từ hoạt động của ngân hàng, rủi ro chuyển đổi xanh vẫn có thể lan truyền vào hệ thống ngân hàng thông qua khách hàng vay vốn, tài sản bảo đảm và những thay đổi của môi trường kinh tế.

Phóng viên: Bà đánh giá như thế nào về mức độ tác động của rủi ro chuyển đổi xanh đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay?

TS. Đặng Thị Thu Hằng: Điều cần nhấn mạnh là rủi ro chuyển đổi xanh không phải là một loại rủi ro tồn tại tách biệt trong hoạt động ngân hàng. Thay vào đó, nó có thể làm gia tăng các rủi ro mà ngân hàng vốn đã phải đối mặt như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường hay rủi ro hoạt động.

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh và giảm phát thải, những tác động của rủi ro chuyển đổi xanh đã bắt đầu xuất hiện. Do đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam, một phần đáng kể tín dụng ngân hàng vẫn đang chảy vào các ngành sử dụng nhiều năng lượng và có cường độ phát thải cao. Khi các yêu cầu về môi trường ngày càng chặt chẽ hơn, những doanh nghiệp chậm thích ứng có thể đối mặt với áp lực lớn hơn về chi phí và khả năng cạnh tranh. Điều đó làm gia tăng mức độ rủi ro trong danh mục tín dụng của các ngân hàng.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt của rủi ro chuyển đổi xanh là các tác động thường diễn ra từ từ và tích lũy theo thời gian. Vì vậy, thách thức hiện nay không nằm ở việc xử lý những cú sốc trước mắt mà ở khả năng nhận diện sớm các lĩnh vực dễ bị tổn thương, đánh giá mức độ phơi nhiễm của danh mục tín dụng và chủ động xây dựng năng lực quản trị phù hợp.

Những tác động này có thể chưa tạo ra các biến động lớn đối với hệ thống ngân hàng ở thời điểm hiện tại, nhưng đang dần trở thành một yếu tố cần được tính đến trong các quyết định quản trị rủi ro và phân bổ vốn. Ngân hàng nào nhận diện và thích ứng sớm với rủi ro chuyển đổi xanh sẽ có lợi thế lớn hơn trong quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp.

Phóng viên: Trong bối cảnh đó, các ngân hàng thương mại cần chuẩn bị như thế nào để thích ứng với rủi ro chuyển đổi xanh?

TS. Đặng Thị Thu Hằng: Theo tôi, điều quan trọng nhất là các ngân hàng cần xem rủi ro chuyển đổi xanh như một bộ phận trong hệ thống quản trị rủi ro tổng thể, thay vì coi đây chỉ là một yêu cầu liên quan đến môi trường hay trách nhiệm xã hội.

Trước hết, các ngân hàng cần đánh giá mức độ phơi nhiễm của danh mục tín dụng đối với các ngành có cường độ phát thải cao để nhận diện những lĩnh vực có thể chịu tác động lớn trong quá trình chuyển đổi xanh. Việc hiểu rõ mình đang đối mặt với những rủi ro gì là điều kiện tiên quyết để xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp.

Tiếp theo, các ngân hàng cần từng bước tích hợp các rủi ro môi trường và khí hậu vào quy trình thẩm định tín dụng, quản trị rủi ro và ra quyết định đầu tư. Điều này không có nghĩa là hạn chế cấp tín dụng đối với các ngành phát thải cao, mà quan trọng hơn là đánh giá được khả năng thích ứng và lộ trình chuyển đổi của khách hàng.

Bên cạnh đó, việc đầu tư vào dữ liệu, công nghệ và nguồn nhân lực cũng sẽ đóng vai trò rất quan trọng. Rủi ro chuyển đổi xanh là một lĩnh vực còn tương đối mới, do đó năng lực đo lường và quản trị rủi ro sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng thích ứng của các ngân hàng trong thời gian tới.

Phóng viên: Theo bà, cơ quan quản lý cần ưu tiên những giải pháp nào để hỗ trợ các ngân hàng quản trị hiệu quả rủi ro chuyển đổi xanh trong thời gian tới?

TS. Đặng Thị Thu Hằng: Để quản trị hiệu quả rủi ro chuyển đổi xanh, nỗ lực của từng ngân hàng là cần thiết nhưng chưa đủ. Đây là vấn đề đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hệ thống ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo tôi, ưu tiên trước mắt là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và các hướng dẫn liên quan đến quản lý rủi ro khí hậu trong hoạt động ngân hàng. Điều này sẽ giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở thống nhất để nhận diện, đo lường và quản trị rủi ro.

Bên cạnh đó, một trong những khó khăn lớn hiện nay là thiếu dữ liệu về phát thải và mức độ phơi nhiễm rủi ro của doanh nghiệp. Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và tăng cường minh bạch thông tin sẽ có ý nghĩa rất quan trọng đối với cả ngân hàng và cơ quan quản lý.

Về dài hạn, cần từng bước lồng ghép các yếu tố khí hậu và chuyển đổi xanh vào khuôn khổ giám sát an toàn hoạt động ngân hàng, đồng thời khuyến khích các tổ chức tín dụng nâng cao năng lực quản trị rủi ro và phát triển các sản phẩm tài chính xanh.

Tôi cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải là hạn chế tín dụng đối với các ngành phát thải cao, mà là hỗ trợ quá trình chuyển đổi của nền kinh tế diễn ra một cách có trật tự, qua đó vừa thúc đẩy tăng trưởng xanh vừa bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính - ngân hàng.