Đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV

Theo Tổ Biên tập Văn kiện Đại hội XIV, việc lựa chọn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm khâu đột phá xuất phát từ yêu cầu khách quan của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trong đó công nghệ số, dữ liệu và tri thức trở thành yếu tố quyết định tốc độ và chất lượng phát triển của mỗi quốc gia. Đảng khẳng định, chỉ có đột phá mạnh mẽ trong các lĩnh vực này mới giúp Việt Nam vượt qua giới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống, khai thác hiệu quả các động lực phát triển “không có trần giới hạn”.

Các lý thuyết phát triển hiện đại đều chỉ ra vai trò trung tâm của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong việc hình thành các chuỗi giá trị mới. Tăng trưởng kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ cho phép mở rộng không gian phát triển thông qua khả năng lan toả nhanh của sáng tạo, dữ liệu và các giải pháp số trong toàn bộ nền kinh tế. Mô hình kinh tế số, với nền tảng là hạ tầng số, dữ liệu lớn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đang trở thành hướng đi chủ đạo để nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối với Việt Nam, dù là quốc gia đi sau, nhưng đang đứng trước cơ hội lớn để gia nhập nhóm các nền kinh tế số năng động. Bộ Chính trị khoá XII đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ động tham gia Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm như xây dựng hạ tầng số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hoàn thiện khung pháp lý cho công nghiệp 4.0; thúc đẩy ứng dụng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, chế tạo thông minh và tăng cường kết nối chuỗi giá trị toàn cầu. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý; đồng thời hoàn thiện cơ chế đầu tư cho nghiên cứu – phát triển, bảo hộ sở hữu trí tuệ và bảo đảm an toàn, an ninh mạng.

Tiếp đó, Bộ Chính trị khoá XIII ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, khẳng định đây là động lực tăng trưởng không có trần giới hạn. Trên cơ sở đó, Chính phủ đang rà soát, nâng mức đầu tư cho R&D từ ngân sách nhà nước; ưu tiên phát triển các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ sinh học; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn kết doanh nghiệp công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và các trung tâm đổi mới sáng tạo. Cùng với đó là việc hoàn thiện thể chế về sở hữu trí tuệ, chia sẻ dữ liệu, cơ chế đánh giá và nghiệm thu sản phẩm khoa học – công nghệ, cũng như triển khai lộ trình chuyển đổi số toàn diện giai đoạn 2025–2030, hướng tới Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Trong thực tiễn, Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương đang triển khai quyết liệt Đề án Chuyển đổi số quốc gia, thúc đẩy đầu tư hạ tầng công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính cho nghiên cứu – phát triển và khuyến khích hợp tác công – tư. Việc đa dạng hoá nguồn vốn đầu tư, tăng cường liên kết quốc tế và bảo đảm an toàn, an ninh mạng được xem là điều kiện nền tảng để chuyển đổi số diễn ra hiệu quả, bền vững và bảo vệ lợi ích quốc gia trên không gian số.

Theo đánh giá trong Dự thảo Văn kiện, đột phá trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có thể giúp GDP của Việt Nam tăng thêm khoảng 1–1,5 điểm phần trăm mỗi năm, thông qua việc nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Đồng thời, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu được củng cố, tạo điều kiện để hình thành các sản phẩm, dịch vụ giá trị gia tăng cao, đáp ứng thị trường trong nước và quốc tế.

Việc tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ, chuẩn mực quản trị tiên tiến mà còn góp phần nâng cao vị thế quốc gia, đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong nền kinh tế số và kinh tế tri thức toàn cầu.